ಬೇಸಿಗೆಯ ಆಹಾರ: ಮಜ್ಜಿಗೆ, ಪಾನಕ, ಕೋಸಂಬರಿ
ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಮನೆಗೆ ಬಂದಾಗ ಅಜ್ಜಿ ಬಾಗಿಲಲ್ಲೇ ಒಂದು ಲೋಟ ಕೈಗೆ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಣ್ಣಿನ ಮಡಕೆಯಲ್ಲಿ ತಣ್ಣಗಾದ ಮಜ್ಜಿಗೆ. ಶುಂಠಿ, ಕರಿಬೇವು, ಕೊತ್ತಂಬರಿ, ಚಿಟಿಕೆ ಉಪ್ಪು. ಒಂದು ಗುಟುಕು ಕುಡಿದ ಕೂಡಲೇ ತಲೆಯಿಂದ ಕಾಲಿನವರೆಗೆ ತಂಪು ಹರಿದಂತೆ. ಫ್ರಿಜ್ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಕೂಲ್ ಡ್ರಿಂಕ್ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಬೇಸಿಗೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ನಮ್ಮ ಅಡುಗೆಮನೆ ಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು.
ಈಗ ಮಾರ್ಚ್ ಕೊನೆ. ಬಿಸಿಲು ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತಿದೆ. ಅಂಗಡಿಯ ಫ್ರಿಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ಬಾಟಲಿಗಳು ಕರೆಯುತ್ತಿವೆ. ಈ ವಾರ ಆ ಬಾಟಲಿಗಳ ಬದಲು ನಮ್ಮ ಅಜ್ಜಿಯ ಮೂರು ಸರಳ ಆಯುಧಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತಾಡೋಣ.
ಋತುವಿಗೆ ತಕ್ಕ ಊಟ
ಆಯುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಋತುಚರ್ಯೆ ಎಂಬ ಒಂದು ಸುಂದರ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಇದೆ. ಪ್ರತಿ ಋತುವಿಗೆ ತಕ್ಕ ಆಹಾರ, ತಕ್ಕ ದಿನಚರಿ. ಬೇಸಿಗೆಯ ಗ್ರೀಷ್ಮ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ದೇಹದ ಶಕ್ತಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಬೆವರು ಹೆಚ್ಚು, ಹಸಿವು ಕಡಿಮೆ. ಆಗ ಹಗುರವಾದ, ನೀರಿನಂಶ ಇರುವ, ಸ್ವಲ್ಪ ಸಿಹಿ ಮತ್ತು ತಂಪಾದ ಆಹಾರ ಒಳ್ಳೆಯದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಖಾರ, ಎಣ್ಣೆ, ಹುರಿದ ತಿಂಡಿ ಕಡಿಮೆ.
ನಮ್ಮ ಹಬ್ಬಗಳೂ ಇದನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಿವೆ. ಬೇಸಿಗೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಬರುವ ರಾಮನವಮಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾದ ಏನು? ಪಾನಕ, ಕೋಸಂಬರಿ, ಮಜ್ಜಿಗೆ. ದೇವರಿಗೆ ಕೊಡುವ ನೈವೇದ್ಯವೇ ನಮಗೆ ಬೇಸಿಗೆಯ ಆರೋಗ್ಯದ ಪಾಠ. ಹಿರಿಯರು ಎಷ್ಟು ಜಾಣತನದಿಂದ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯ ಒಳಗೆ ಇಟ್ಟರು ನೋಡಿ.
ಮಜ್ಜಿಗೆ
ಮೊಸರಿಗೆ ನೀರು ಸೇರಿಸಿ ಕಡೆದರೆ ಮಜ್ಜಿಗೆ. ಅಷ್ಟು ಸರಳ. ಆದರೆ ಅದರ ಕೆಲಸ ದೊಡ್ಡದು. ಬೆವರಿನಲ್ಲಿ ಹೋದ ನೀರು ಮತ್ತು ಉಪ್ಪನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ತುಂಬುತ್ತದೆ. ಮೊಸರಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಳ್ಳೆಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳು ಕರುಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಹೊಟ್ಟೆ ಭಾರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಮಾಡುವ ರೀತಿ. ಒಂದು ಬಟ್ಟಲು ಮನೆಯ ಮೊಸರು, ಮೂರು ಬಟ್ಟಲು ನೀರು. ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಡೆಯಿರಿ. ತುರಿದ ಶುಂಠಿ, ಸಣ್ಣಗೆ ಹೆಚ್ಚಿದ ಹಸಿಮೆಣಸು ಸ್ವಲ್ಪ, ಕರಿಬೇವು, ಕೊತ್ತಂಬರಿ, ಚಿಟಿಕೆ ಇಂಗು, ರುಚಿಗೆ ಉಪ್ಪು. ಸ್ವಲ್ಪ ಹುರಿದು ಪುಡಿ ಮಾಡಿದ ಜೀರಿಗೆ ಹಾಕಿದರೆ ಇನ್ನೂ ಚೆನ್ನ. ಮಣ್ಣಿನ ಮಡಕೆ ಇದ್ದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಇಡಿ.
ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟದ ಜೊತೆ ಅಥವಾ ನಂತರ ಒಳ್ಳೆಯದು. ರಾತ್ರಿ ತಡವಾಗಿ ಮೊಸರು ಬೇಡ ಎಂದು ಆಯುರ್ವೇದ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಮಜ್ಜಿಗೆ ಹಗುರ, ಆದರೂ ರಾತ್ರಿ ಕಡಿಮೆ ಇರಲಿ.
ಪಾನಕ
ಬೆಲ್ಲ, ನೀರು, ನಿಂಬೆರಸ, ಏಲಕ್ಕಿ, ಚಿಟಿಕೆ ಒಣಶುಂಠಿ ಪುಡಿ, ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಳುಮೆಣಸಿನ ಪುಡಿ. ಇಷ್ಟೇ. ರಾಮನವಮಿಯ ಪಾನಕ ಕುಡಿದ ನೆನಪು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಇರುತ್ತದೆ.
ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಜಾಣತನ ಇದೆ. ಸಿಹಿ ಮತ್ತು ಹುಳಿಯ ಜೊತೆ ಶುಂಠಿ ಮತ್ತು ಮೆಣಸಿನ ಸ್ವಲ್ಪ ಖಾರ. ಬರೀ ಸಕ್ಕರೆ ನೀರಿನಂತೆ ಅಲ್ಲ, ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಜೀರ್ಣಶಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ದಣಿದು ಬಂದಾಗ ಬೇಗ ಶಕ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.
ಆದರೆ ನೆನಪಿಡಿ, ಬೆಲ್ಲವೂ ಸಕ್ಕರೆಯೇ. ಸಕ್ಕರೆಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಖನಿಜಾಂಶ ಹೆಚ್ಚು ಇರಬಹುದು, ಆದರೆ ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಸಕ್ಕರೆ ಏರಿಸುತ್ತದೆ. ಪಾನಕ ದಿನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಲೋಟ, ಅಷ್ಟೇ. ಬಾಯಾರಿಕೆಗೆ ಮುಖ್ಯ ಪಾನೀಯ ನೀರು ಮತ್ತು ಮಜ್ಜಿಗೆ.
ಕೋಸಂಬರಿ
ನೆನೆಸಿದ ಹೆಸರುಬೇಳೆ ಅಥವಾ ಕಡಲೆಬೇಳೆ. ಸಣ್ಣಗೆ ಹೆಚ್ಚಿದ ಸೌತೆಕಾಯಿ, ತುರಿದ ಕ್ಯಾರೆಟ್, ತೆಂಗಿನ ತುರಿ, ಕೊತ್ತಂಬರಿ, ನಿಂಬೆರಸ, ಉಪ್ಪು. ಮೇಲೆ ಸಾಸಿವೆ, ಕರಿಬೇವು, ಇಂಗಿನ ಒಗ್ಗರಣೆ. ಬೇಯಿಸುವ ಕೆಲಸವಿಲ್ಲ, ಒಲೆಯ ಬಿಸಿ ಇಲ್ಲ.
ಬೇಳೆಯಿಂದ ಪ್ರೋಟೀನ್, ಸೌತೆಕಾಯಿಯಿಂದ ನೀರಿನಂಶ, ತರಕಾರಿಯಿಂದ ನಾರು. ಹಸಿ ಬೇಳೆ ಕೆಲವರಿಗೆ ಹೊಟ್ಟೆಯುಬ್ಬರ ತರಬಹುದು. ಅಂಥವರು ಹೆಸರುಬೇಳೆಯನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ನೆನೆಸಿ, ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತಿನ್ನಿ, ಅಥವಾ ಕೆಲವು ನಿಮಿಷ ಹಬೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿ.
ಬೇಸಿಗೆಯ ಊಟದ ತಟ್ಟೆ
ಈ ಮೂರರ ಜೊತೆ ಬೇಸಿಗೆಯ ತಟ್ಟೆ ಹೀಗಿರಬಹುದು.
- ಬೆಳಗ್ಗೆ ರಾಗಿ ಅಂಬಲಿ ಅಥವಾ ಹುದುಗಿದ ಇಡ್ಲಿ, ದೋಸೆ.
- ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಅನ್ನ, ಸಾರು, ಸೌತೆಕಾಯಿ ಅಥವಾ ಸೋರೆಕಾಯಿಯಂತಹ ನೀರಿನ ತರಕಾರಿಯ ಪಲ್ಯ, ಕೋಸಂಬರಿ, ಕೊನೆಗೆ ಮಜ್ಜಿಗೆ ಅನ್ನ.
- ಸಂಜೆ ಹಣ್ಣು. ಕಲ್ಲಂಗಡಿ, ಕರಬೂಜ, ಋತುವಿನ ಮಾವು ಮಿತವಾಗಿ.
- ರಾತ್ರಿ ಹಗುರ. ಗಂಜಿ, ಹೆಸರುಬೇಳೆ ತೊವ್ವೆ, ಚಪಾತಿ ಮತ್ತು ಪಲ್ಯ.
- ದಿನವಿಡೀ ನೀರು. ಬಾಯಾರಿಕೆ ಆಗುವವರೆಗೆ ಕಾಯಬೇಡಿ.
ಎಳನೀರು ಸಿಕ್ಕರೆ ಅದೂ ಒಳ್ಳೆಯದು. ಆದರೆ ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ಸಮಸ್ಯೆ ಇರುವವರು ಎಳನೀರು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಹಣ್ಣುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವೈದ್ಯರನ್ನು ಕೇಳಿ.
ಮನಸ್ಸಿಗೂ ಬೇಸಿಗೆ ಇದೆ
ಬಿಸಿಲು ಏರಿದಾಗ ಸಿಟ್ಟೂ ಏರುತ್ತದೆ. ಇದು ನಿಮ್ಮ ಅನುಭವವೂ ಆಗಿರಬಹುದು. ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಬಿಸಿಯಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಿಡುಕು. ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯರು ಅದಕ್ಕೇ ಬೇಸಿಗೆಯ ಮಧ್ಯಾಹ್ನವನ್ನು ವಿಶ್ರಾಂತಿಯ ಸಮಯವಾಗಿ ಇಟ್ಟಿದ್ದರು. ಶೀತಲೀ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದಂತಹ ತಂಪು ಉಸಿರಿನ ಅಭ್ಯಾಸ ನಿಮಗೆ ಗೊತ್ತಿದ್ದರೆ ಕೆಲವು ಸುತ್ತು ಮಾಡಿ. ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಸರಳವಾಗಿ ತಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಮುಖ ತೊಳೆದು, ಐದು ನಿಮಿಷ ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿ ಕುಳಿತು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಉಸಿರಾಡಿ.
ನೀವು ರೇಖಿ ಕಲಿತಿದ್ದರೆ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟದ ನಂತರ ಹತ್ತು ನಿಮಿಷ ಹೊಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ಕೈ ಇಟ್ಟು ಸ್ವಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡಿ. ಬಿಸಿಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ದೇಹವನ್ನೂ ಮನಸ್ಸನ್ನೂ ಸಮಾಧಾನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಈ ವಾರದ ಸವಾಲು
ಏಳು ದಿನ ಮನೆಯ ಫ್ರಿಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾಕೆಟ್ ಪಾನೀಯಕ್ಕೆ ಜಾಗವಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿದಿನ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಪಾತ್ರೆ ಮಸಾಲೆ ಮಜ್ಜಿಗೆ ಮಾಡಿ ಇಡಿ. ವಾರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ದಿನ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟದಲ್ಲಿ ಕೋಸಂಬರಿ. ಭಾನುವಾರ ಮನೆಯವರೆಲ್ಲರ ಜೊತೆ ಒಮ್ಮೆ ಪಾನಕ ಮಾಡಿ, ಮಕ್ಕಳ ಕೈಯಲ್ಲೇ ಬೆಲ್ಲ ಕರಗಿಸಲು ಹೇಳಿ. ಅವರಿಗೆ ಅಡುಗೆಮನೆಯ ಪರಂಪರೆಯೂ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
ಒಂದು ಮಾತು
ಮಧುಮೇಹ ಇರುವವರು ಪಾನಕ ಮತ್ತು ಸಿಹಿ ಹಣ್ಣುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆ ಪಾಲಿಸಿ. ರಕ್ತದೊತ್ತಡ ಇರುವವರು ಮಜ್ಜಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪು ಕಡಿಮೆ ಹಾಕಿ. ಮೂತ್ರಪಿಂಡ ಅಥವಾ ಹೃದಯದ ತೊಂದರೆ ಇರುವವರಿಗೆ ದಿನಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ನೀರು ಕುಡಿಯಬೇಕು ಎಂಬುದಕ್ಕೂ ಮಿತಿ ಇರಬಹುದು, ವೈದ್ಯರು ಹೇಳಿದಷ್ಟೇ ಕುಡಿಯಿರಿ. ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ತಲೆ ಸುತ್ತು, ತೀವ್ರ ತಲೆನೋವು, ಗೊಂದಲ, ವಾಂತಿ, ಬೆವರು ನಿಂತುಹೋಗುವುದು ಕಂಡರೆ ಅದು ಬಿಸಿಲಿನ ಆಘಾತವಾಗಿರಬಹುದು. ತಕ್ಷಣ ನೆರಳಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಹಾಯ ಪಡೆಯಿರಿ. ಹೊರಗೆ ಕೊಳ್ಳುವ ಮಜ್ಜಿಗೆ, ಕತ್ತರಿಸಿಟ್ಟ ಹಣ್ಣಿನ ಶುಚಿತ್ವದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಎಚ್ಚರ ಇರಲಿ.
ಕೊನೆಯ ಮಾತು
ನಮ್ಮ ಅಜ್ಜಿಯರಿಗೆ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಚಾರ್ಟ್ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಯಾವ ಋತುವಿಗೆ ಏನು ಬೇಕು ಎಂದು ಅವರ ಕೈಗೆ ಗೊತ್ತಿತ್ತು. ಆ ಜ್ಞಾನ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿಲ್ಲ, ನಮ್ಮ ಅಡುಗೆಮನೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಅದನ್ನು ಮರೆಯದಿರೋಣ. ಈ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮನೆಗೆ ಬಂದವರ ಕೈಗೆ ನೀವೂ ಒಂದು ಲೋಟ ಮಜ್ಜಿಗೆ ಕೊಡಿ. ತಂಪು ದೇಹಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಸಂಬಂಧಕ್ಕೂ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
Reiki Growth Coach · ಕಲ್ಪತರು ಸಂಸ್ಥಾಪಕ
ಈ ವಾರದ ಸವಾಲಿನ ನಿಮ್ಮ ಅನುಭವವನ್ನು ಕಲ್ಪತರು Facebook ಪುಟದಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಿ 🙏