ಬುದ್ಧ ಪೂರ್ಣಿಮೆ: ಮಧ್ಯಮ ಮಾರ್ಗ ಎಂಬ ಸರಳ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ
ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಮೊದಲ ವಾರ ಜಿಮ್‌ಗೆ ಹೋದವರನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ್ದೀರಾ? ಮೊದಲ ದಿನ ಎರಡು ಗಂಟೆ ವ್ಯಾಯಾಮ. ಎರಡನೇ ದಿನ ಮೈಕೈ ನೋವು. ಮೂರನೇ ದಿನ ರಜೆ. ಎರಡನೇ ವಾರ ಜಿಮ್‌ನ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಕಾರ್ಡ್ ಕಪಾಟಿನಲ್ಲಿ. ಧ್ಯಾನದಲ್ಲೂ ಹೀಗೆಯೇ. ಒಂದು ದಿನ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಬಂದು ಒಂದು ಗಂಟೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ. ಮರುದಿನದಿಂದ ಹತ್ತು ದಿನ ಏನೂ ಇಲ್ಲ.
ಒಂದು ತುದಿಯಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ತುದಿಗೆ ಹಾರುವುದು ಮನುಷ್ಯನ ಸ್ವಭಾವ. ಎಲ್ಲ ಅಥವಾ ಏನೂ ಇಲ್ಲ. ಈ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ಎರಡೂವರೆ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಒಬ್ಬರು ಒಂದು ಸರಳ ಉತ್ತರ ಕೊಟ್ಟರು. ಕಳೆದ ಸೋಮವಾರ ಬುದ್ಧ ಪೂರ್ಣಿಮೆ. ವೈಶಾಖದ ಈ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯನ್ನು ಬುದ್ಧನ ಜನ್ಮ, ಜ್ಞಾನೋದಯ ಮತ್ತು ಮಹಾಪರಿನಿರ್ವಾಣ ಮೂರನ್ನೂ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ದಿನವಾಗಿ ಬೌದ್ಧ ಪರಂಪರೆ ಆಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಹಬ್ಬ ಕಳೆದಿದೆ, ಆದರೆ ಅವನ ಒಂದು ಪಾಠವನ್ನು ಈ ವಾರ ಜೊತೆಗೆ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳೋಣ.
ಎರಡೂ ತುದಿಗಳನ್ನು ನೋಡಿದವನು
ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ. ಸುಖಕ್ಕೆ ಕೊರತೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ರೋಗ, ಮುಪ್ಪು, ಸಾವನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಆ ಸುಖ ಉತ್ತರ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅರ್ಥವಾಯಿತು. ಅರಮನೆ ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಟ.
ನಂತರ ಅವನು ಇನ್ನೊಂದು ತುದಿಗೆ ಹೋದ. ಕಠಿಣ ತಪಸ್ಸು. ದಿನಕ್ಕೆ ಕೆಲವೇ ಕಾಳು ಆಹಾರ. ದೇಹ ಎಲುಬಿನ ಗೂಡಾಯಿತು ಎಂದು ಕಥೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಆದರೂ ಜ್ಞಾನೋದಯ ಆಗಲಿಲ್ಲ. ಒಂದು ದಿನ ಸುಜಾತೆ ಎಂಬ ಹುಡುಗಿ ಕೊಟ್ಟ ಹಾಲಿನ ಪಾಯಸವನ್ನು ಅವನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ. ಅವನ ಜೊತೆಗಿದ್ದ ತಪಸ್ವಿಗಳು ಅವನು ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದ ಎಂದು ಬಿಟ್ಟು ಹೋದರು. ಆದರೆ ಆ ಪಾಯಸದಿಂದ ಶಕ್ತಿ ಪಡೆದ ದೇಹದಿಂದಲೇ ಅವನು ಬೋಧಿವೃಕ್ಷದ ಬುಡದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಬುದ್ಧನಾದ.
ಸುಖದ ತುದಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ದೇಹವನ್ನು ಹಿಂಸಿಸುವ ತುದಿಯೂ ಅಲ್ಲ. ನಡುವಿನ ದಾರಿ. ಅವನ ಮೊದಲ ಉಪದೇಶದಲ್ಲೇ ಈ ಮಧ್ಯಮ ಮಾರ್ಗದ ಮಾತು ಬರುತ್ತದೆ.
ವೀಣೆಯ ತಂತಿ
ಬೌದ್ಧ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸುಂದರ ಪ್ರಸಂಗ ಇದೆ. ಸೋಣ ಎಂಬ ಒಬ್ಬ ಭಿಕ್ಷು ಬಹಳ ಕಠಿಣವಾಗಿ ಸಾಧನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ. ನಡೆದು ನಡೆದು ಕಾಲಿನಿಂದ ರಕ್ತ ಬರುವಷ್ಟು. ಆದರೂ ಪ್ರಗತಿ ಕಾಣದೆ ಬೇಸತ್ತು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟು ಮನೆಗೆ ಹೋಗುವ ಯೋಚನೆ ಮಾಡಿದ. ಸೋಣ ಹಿಂದೆ ವೀಣೆ ನುಡಿಸುತ್ತಿದ್ದವನು ಎಂದು ಬುದ್ಧನಿಗೆ ಗೊತ್ತಿತ್ತು. ಬುದ್ಧ ಅವನನ್ನು ಕೇಳಿದ, "ತಂತಿ ತುಂಬಾ ಬಿಗಿಯಾಗಿದ್ದರೆ ವೀಣೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ನುಡಿಯುತ್ತದೆಯೇ?" "ಇಲ್ಲ." "ತುಂಬಾ ಸಡಿಲವಾಗಿದ್ದರೆ?" "ಇಲ್ಲ." "ಸಾಧನೆಯೂ ಹಾಗೆಯೇ. ಅತಿಯಾದ ಶ್ರಮ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಚಂಚಲಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಅತಿಯಾದ ಸಡಿಲತೆ ಸೋಮಾರಿತನಕ್ಕೆ ತಳ್ಳುತ್ತದೆ." ಸೋಣ ಆ ಪಾಠವನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಸಮತೋಲನಕ್ಕೆ ತಂದ ಎಂದು ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ನನಗೆ ಈ ಪ್ರಸಂಗ ಬಹಳ ಇಷ್ಟ. ಏಕೆಂದರೆ ಇಂದಿನ ಸಾಧಕರಲ್ಲೂ ಎರಡು ರೀತಿಯ ಜನ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ತಂತಿಯನ್ನು ಮುರಿಯುವಷ್ಟು ಬಿಗಿ ಮಾಡುವವರು, ಮತ್ತು ಶಬ್ದವೇ ಬಾರದಷ್ಟು ಸಡಿಲ ಬಿಡುವವರು.
ಗೀತೆಯೂ ಇದನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತದೆ
ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ಆರನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಧ್ಯಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವಾಗ ಇದೇ ತತ್ವ ಬರುತ್ತದೆ. ಅತಿಯಾಗಿ ತಿನ್ನುವವನಿಗೂ, ಏನೂ ತಿನ್ನದವನಿಗೂ ಯೋಗ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅತಿಯಾಗಿ ಮಲಗುವವನಿಗೂ, ಎಚ್ಚರವಾಗಿಯೇ ಇರುವವನಿಗೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆಹಾರ, ವಿಹಾರ, ಕೆಲಸ, ನಿದ್ರೆ — ಎಲ್ಲದರಲ್ಲೂ ಹಿತಮಿತ ಇರುವವನಿಗೆ ಯೋಗ ದುಃಖವನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಎರಡು ಬೇರೆ ಪರಂಪರೆಗಳು, ಒಂದೇ ಸತ್ಯ. ಸಮತೋಲನ ಇಲ್ಲದೆ ಸಾಧನೆ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ.
ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮ ಮಾರ್ಗ ಹೇಗೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ
- ಸಾಧನೆ: ಒಂದು ದಿನ ಒಂದು ಗಂಟೆ, ಮರುದಿನ ಶೂನ್ಯ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರತಿದಿನ ಹದಿನೈದು ನಿಮಿಷ
- ಆಹಾರ: ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಅತಿಯಾಗಿ ತಿಂದು ಮರುದಿನ ಉಪವಾಸ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರತಿ ಊಟದಲ್ಲಿ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾಗ ಖಾಲಿ ಬಿಡುವುದು
- ಕೆಲಸ: ವಾರವಿಡೀ ರಾತ್ರಿ ಹನ್ನೆರಡರವರೆಗೆ ದುಡಿದು ಭಾನುವಾರ ಕುಸಿಯುವುದಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರತಿದಿನ ಒಂದು ನಿಗದಿತ ಮುಗಿತಾಯದ ಸಮಯ
- ಭಾವನೆ: ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಳಗೆ ಅದುಮಿಡುವುದೂ ಅಲ್ಲ, ಎಲ್ಲರ ಮೇಲೆ ಚೆಲ್ಲುವುದೂ ಅಲ್ಲ, ಸರಿಯಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹತ್ತಿರ ಸರಿಯಾದ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವುದು
- ಹಣ: ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಖರ್ಚು ಮಾಡುವುದೂ ಅಲ್ಲ, ಯಾವ ಸಂತೋಷಕ್ಕೂ ಖರ್ಚು ಮಾಡದ ಜಿಪುಣತನವೂ ಅಲ್ಲ
ಮಧ್ಯಮ ಮಾರ್ಗ ಎಂದರೆ ಅರ್ಧ ಮನಸ್ಸಿನ ಪ್ರಯತ್ನ ಎಂದು ತಪ್ಪು ತಿಳಿಯಬೇಡಿ. ವೀಣೆಯ ತಂತಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಬಿಗಿಯಾಗಿರಬೇಕು. ಸಡಿಲವಲ್ಲ. ಸರಿಯಾದ ಬಿಗಿ ಎಂದರೆ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಉಳಿಯುವ ಬಿಗಿ.
ರೇಖಿಯಲ್ಲೂ ಇದೇ ನಿಯಮ
ನೀವು ರೇಖಿ ಕಲಿತಿದ್ದರೆ, ಈ ತಂತಿಯ ಪಾಠ ನಿಮಗೆ ಪರಿಚಿತವಾಗಿರಬಹುದು. ಸ್ವಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ "ಶಕ್ತಿ ಹರಿಯಲೇಬೇಕು, ಏನಾದರೂ ಅನುಭವ ಆಗಲೇಬೇಕು" ಎಂದು ಒತ್ತಾಯ ಮಾಡಿದಾಗ ದೇಹ ಬಿಗಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ಮನಸ್ಸು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕತೊಡಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಕೈ ಇಟ್ಟು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಫೋನ್, ಅಡುಗೆ, ನಾಳೆಯ ಕೆಲಸದ ಕಡೆ ಬಿಟ್ಟರೆ ಅದು ಅತಿ ಸಡಿಲ. ಕೈ ಇಡಿ, ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿ, ನಂತರ ಹರಿವನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಾ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಿ. ಗಮನ ಇರಲಿ, ಹಿಡಿತ ಬೇಡ. ಇದೇ ರೇಖಿಯ ಮಧ್ಯಮ ಮಾರ್ಗ.
ವೀಣೆಯ ತಂತಿಯ ಧ್ಯಾನ
ಈ ವಾರ ಒಂದು ಸರಳ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡೋಣ. ಹತ್ತು ನಿಮಿಷ ಸಾಕು.
- ಬೆನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಆದರೆ ಗಟ್ಟಿಯಾಗದಂತೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಿ. ಭುಜ ಸಡಿಲ. ಇದೇ ಮೊದಲ ಮಧ್ಯಮ ಮಾರ್ಗ.
- ಉಸಿರನ್ನು ಬದಲಿಸಲು ಹೋಗಬೇಡಿ. ಮೂಗಿನ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಉಸಿರು ಒಳಗೆ ಬರುವುದನ್ನೂ ಹೊರಗೆ ಹೋಗುವುದನ್ನೂ ಸುಮ್ಮನೆ ಗಮನಿಸಿ.
- ಮನಸ್ಸು ಬೇರೆ ಕಡೆ ಹೋದಾಗ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಬೈದುಕೊಳ್ಳಬೇಡಿ. ಅದು ತಂತಿಯನ್ನು ಅತಿ ಬಿಗಿ ಮಾಡುವುದು. "ಮನಸ್ಸು ಹೋಯಿತು" ಎಂದು ಗಮನಿಸಿ, ಮೃದುವಾಗಿ ಉಸಿರಿಗೆ ಮರಳಿ.
- ನಿದ್ರೆ ಬರುವಂತಾದರೆ, ಮನಸ್ಸು ಮಂಕಾದರೆ, ಸ್ವಲ್ಪ ಕಣ್ಣು ತೆರೆದು ನೆಲದ ಒಂದು ಬಿಂದುವನ್ನು ನೋಡಿ. ಅದು ತಂತಿಯನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಬಿಗಿ ಮಾಡುವುದು.
- ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಿಮಿಷ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಿ, ಇಂದು ನನ್ನ ತಂತಿ ಹೇಗಿತ್ತು? ಬಿಗಿ, ಸಡಿಲ, ಅಥವಾ ಸರಿ?
ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಸರಿ ತಪ್ಪು ಇಲ್ಲ. ಗಮನಿಸುವುದೇ ಅಭ್ಯಾಸ.
ಈ ವಾರದ ಸವಾಲು
ಏಳು ದಿನ, ಪ್ರತಿದಿನ ಹತ್ತು ನಿಮಿಷ ಮೇಲಿನ ಧ್ಯಾನ. ಹತ್ತು ನಿಮಿಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬೇಡ, ಕಡಿಮೆಯೂ ಬೇಡ. ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಬಂದ ದಿನ ಒಂದು ಗಂಟೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವ ಆಸೆ ಬಂದರೆ ಅದನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ, ನಗುತ್ತಾ ಹತ್ತು ನಿಮಿಷದಲ್ಲೇ ಎದ್ದೇಳಿ.
ಜೊತೆಗೆ ನಿಮ್ಮ ಜೀವನದ ಒಂದು ಕ್ಷೇತ್ರ ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ, ಅಲ್ಲಿ ನೀವು ತುದಿಯಲ್ಲಿದ್ದೀರಿ ಎಂದು ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಊಟ, ಕೆಲಸ, ಫೋನ್, ನಿದ್ರೆ. ಈ ವಾರ ಅದನ್ನು ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ನಡುವಿನ ಕಡೆ ತನ್ನಿ. ಒಂದೇ ಹೆಜ್ಜೆ.
ಕೊನೆಯ ಮಾತು
ಬುದ್ಧ ಜ್ಞಾನೋದಯಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದು ಒಂದು ಬಟ್ಟಲು ಪಾಯಸ. ಅಷ್ಟು ಸಣ್ಣ ವಿಷಯ. ದೇಹವನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ, ತನ್ನ ಮೇಲೆ ತಾನು ಕರುಣೆ ತೋರುವ ಒಂದು ನಿರ್ಧಾರ. ಅದು ಸೋಲಲ್ಲ, ಅದೇ ದಾರಿಯ ತಿರುವು.
ನಿಮ್ಮ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲೂ ನಿಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಕರುಣೆ ಇರಲಿ. ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ಚಂದ್ರ ಒಂದೇ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣನಾಗಲಿಲ್ಲ. ದಿನಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪ ಬೆಳೆದ. ಅದೇ ಮಧ್ಯಮ ಮಾರ್ಗ.
Reiki Growth Coach · ಕಲ್ಪತರು ಸಂಸ್ಥಾಪಕ
ಈ ವಾರದ ಸವಾಲಿನ ನಿಮ್ಮ ಅನುಭವವನ್ನು ಕಲ್ಪತರು Facebook ಪುಟದಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಿ 🙏