ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸ: ದೀಪದ ಧ್ಯಾನ (ತ್ರಾಟಕ)
ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಸಂಜೆ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋದರೆ ಒಂದು ದೃಶ್ಯ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅಂಗಳದ ತುಂಬ ಸಾಲು ಸಾಲು ಹಣತೆಗಳು, ಬಾಗಿಲಿನ ಮೇಲೆ ದೀಪದ ಸರ, ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ನಂದಾದೀಪ. ಗಂಟೆಯ ಸದ್ದು ನಿಂತ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಎಲ್ಲವೂ ಮೌನ. ಅಂಥ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೀಪವನ್ನು ಸುಮ್ಮನೆ ನೋಡುತ್ತಾ ನಿಂತಿದ್ದೀರಾ? ಮನಸ್ಸು ತಾನಾಗಿಯೇ ನಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ. ಉಸಿರು ಹಗುರವಾಗುತ್ತದೆ. ಯೋಚನೆಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುತ್ತವೆ.
ಆ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ನಮ್ಮ ಯೋಗ ಪರಂಪರೆ ಒಂದು ಹೆಸರು ಕೊಟ್ಟಿದೆ. ತ್ರಾಟಕ. ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸ ದೀಪದ ಮಾಸ. ಮನೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಜೆ ದೀಪ ಹಚ್ಚುವ ಈ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಆ ದೀಪವನ್ನೇ ಧ್ಯಾನದ ಸಾಧನವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳೋಣ.
ತ್ರಾಟಕ ಎಂದರೇನು
ಹಠಯೋಗ ಪ್ರದೀಪಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧಿಯ ಆರು ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ತ್ರಾಟಕವೂ ಒಂದು. ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ, ಕಣ್ಣು ಮಿಟುಕಿಸದೆ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಗುರಿಯನ್ನು ನೋಡುವುದು ಎಂದು ಅದನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗ್ರಂಥ ಯಾವುದೇ ಸಣ್ಣ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಇಂದಿನ ಅಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸುವ ಗುರಿ ದೀಪದ ಜ್ಯೋತಿ.
ಇದರ ಹಿಂದಿನ ತತ್ವ ಸರಳ. ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು ಕಣ್ಣಿನ ಹಿಂದೆ ಓಡುತ್ತದೆ. ಕಣ್ಣು ಅಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಹಾರುತ್ತಿದ್ದರೆ ಮನಸ್ಸೂ ಹಾರುತ್ತದೆ. ಕಣ್ಣು ಒಂದು ಬಿಂದುವಿನ ಮೇಲೆ ನಿಂತರೆ ಮನಸ್ಸಿಗೂ ನಿಲ್ಲಲು ಒಂದು ಜಾಗ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿ ಕೂರುವ ಧ್ಯಾನ ಕಷ್ಟ ಎನಿಸುವವರಿಗೆ, ಕಣ್ಣು ತೆರೆದಿಟ್ಟು ಮಾಡುವ ಈ ಧ್ಯಾನ ಒಳ್ಳೆಯ ಬಾಗಿಲು. ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿದ ಕೂಡಲೇ ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಿನಿಮಾ ಶುರುವಾಗುವವರಿಗೆ ಜ್ಯೋತಿ ಒಂದು ಆಧಾರ ಕೊಡುತ್ತದೆ.
ಯೋಗಗ್ರಂಥಗಳು ತ್ರಾಟಕಕ್ಕೆ ಕಣ್ಣಿನ ರೋಗ ಗುಣಪಡಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಇದೆ ಎಂದೂ ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಇದನ್ನು ನಾನು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಾತಾಗಿ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಕಣ್ಣಿನ ತೊಂದರೆಗೆ ಕಣ್ಣಿನ ವೈದ್ಯರೇ ದಾರಿ. ತ್ರಾಟಕದಿಂದ ನಾನು ನೋಡಿದ ಮತ್ತು ಸಾಧಕರು ಹೇಳುವ ಫಲ ಮನಸ್ಸಿನದು. ಗಮನ ಹೆಚ್ಚುವುದು, ಮನಸ್ಸಿನ ಗದ್ದಲ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು, ನಿದ್ರೆಗೆ ಮೊದಲು ಶಾಂತಿ.
ಮೊದಲು ಸುರಕ್ಷತೆ
ತ್ರಾಟಕ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಭ್ಯಾಸ. ಅದಕ್ಕೇ ಹೇಗೆ ಮಾಡಬೇಕು ಎನ್ನುವ ಮೊದಲು ಹೇಗೆ ಮಾಡಬಾರದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
- ಕಣ್ಣಿನ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಹಾಕಬೇಡಿ. ಕಣ್ಣು ಉರಿ, ನೋವು, ತಲೆನೋವು ಬಂದರೆ ತಕ್ಷಣ ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿ.
- ಮಿಟುಕಿಸದೆ ನೋಡಲು ಹಠ ಮಾಡಬೇಡಿ. ಮಿಟುಕಿಸಬೇಕೆನಿಸಿದರೆ ಮಿಟುಕಿಸಿ. ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ನೀರು ಬಂದರೆ ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಕೊಡಿ.
- ಮೊದಲ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಿಮಿಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ನೋಡಬೇಡಿ. ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದರೂ ಮೂರರಿಂದ ಐದು ನಿಮಿಷ ಸಾಕು.
- ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಎಂದೂ ನೇರವಾಗಿ ನೋಡಬೇಡಿ. ಬಲ್ಬ್, ಎಲ್‌ಇಡಿ, ಮೊಬೈಲ್ ಪರದೆಯನ್ನೂ ತ್ರಾಟಕಕ್ಕೆ ಬಳಸಬೇಡಿ.
- ಮೂರ್ಛೆ ರೋಗ (ಫಿಟ್ಸ್) ಇರುವವರು, ಗ್ಲಾಕೋಮಾ, ರೆಟಿನಾ ತೊಂದರೆ, ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕಣ್ಣಿನ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಆದವರು, ತೀವ್ರ ಮೈಗ್ರೇನ್ ಇರುವವರು ಕಣ್ಣಿನ ವೈದ್ಯರನ್ನು ಕೇಳದೆ ಇದನ್ನು ಮಾಡಬೇಡಿ.
- ಕಾಂಟ್ಯಾಕ್ಟ್ ಲೆನ್ಸ್ ತೆಗೆದು ಮಾಡಿ. ಕನ್ನಡಕ ಬೇಕಾದರೆ ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
- ಆಳವಾದ ಖಿನ್ನತೆ ಅಥವಾ ಮನಸ್ಸಿನ ತೀವ್ರ ತೊಂದರೆಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವವರು ತಮ್ಮ ವೈದ್ಯರ ಜೊತೆ ಮಾತಾಡಿ ನಂತರ ಶುರು ಮಾಡಿ.
- ದೀಪವನ್ನು ಪರದೆ, ಕಾಗದ, ಬಟ್ಟೆಯಿಂದ ದೂರ, ಗಟ್ಟಿಯಾದ ತಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ ಇಡಿ. ಮಕ್ಕಳು ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಗಳು ತಾಗದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಿ.
ಇದು ಹೆದರಿಸಲು ಅಲ್ಲ. ಸರಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿದರೆ ತ್ರಾಟಕ ಸೌಮ್ಯ ಅಭ್ಯಾಸ. ಆದರೆ ಕಣ್ಣು ಒಂದೇ ಜೋಡಿ ಇರುವುದು. ಅವುಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ.
ಹೀಗೆ ಮಾಡಿ
ಸಂಜೆ ಅಥವಾ ರಾತ್ರಿ ಮಲಗುವ ಮೊದಲು ಒಳ್ಳೆಯ ಸಮಯ. ಊಟ ಆಗಿ ಒಂದು ಗಂಟೆಯಾದರೂ ಕಳೆದಿರಲಿ.
- ಗಾಳಿ ಬರದ, ಸ್ವಲ್ಪ ಕತ್ತಲಿರುವ ಕೋಣೆ ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. ಫ್ಯಾನ್ ಆರಿಸಿ, ಜ್ಯೋತಿ ಅಲುಗಾಡದಿರಲಿ.
- ತುಪ್ಪ ಅಥವಾ ಎಳ್ಳೆಣ್ಣೆಯ ದೀಪ, ಅಥವಾ ಒಂದು ಮೇಣದ ಬತ್ತಿ ಹಚ್ಚಿ. ಸುಮಾರು ಒಂದು ತೋಳಿನ ದೂರದಲ್ಲಿ, ಜ್ಯೋತಿ ನಿಮ್ಮ ಕಣ್ಣಿನ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಇರುವಂತೆ ಇಡಿ. ಕತ್ತು ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಕೆಳಗೆ ಬಗ್ಗಿಸಬೇಕಾಗಿರಬಾರದು.
- ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಕುರ್ಚಿಯ ಮೇಲೆ ಬೆನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಿ. ಭುಜ ಸಡಿಲ. ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿ ಐದು ನಿಧಾನ ಉಸಿರು.
- ಕಣ್ಣು ತೆರೆದು ಜ್ಯೋತಿಯ ತುದಿಯನ್ನು ಮೃದುವಾಗಿ ನೋಡಿ. ದಿಟ್ಟಿಸಬೇಡಿ, ಸುಮ್ಮನೆ ನೋಡಿ. ಮೊದಲು ಅರ್ಧ ನಿಮಿಷದಿಂದ ಒಂದು ನಿಮಿಷ.
- ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿ. ಹುಬ್ಬುಗಳ ನಡುವೆ ಅಥವಾ ಕಣ್ಣಿನ ಮುಂದೆ ಜ್ಯೋತಿಯ ನೆರಳು ಕಾಣಬಹುದು. ಅದನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಡಿ, ಅದು ಮಾಯವಾಗುವವರೆಗೆ ಸುಮ್ಮನೆ ಗಮನಿಸಿ. ಏನೂ ಕಾಣದಿದ್ದರೂ ಪರವಾಗಿಲ್ಲ.
- ಇದನ್ನು ಎರಡು ಅಥವಾ ಮೂರು ಸುತ್ತು ಮಾಡಿ.
- ಕೊನೆಗೆ ಅಂಗೈಗಳನ್ನು ಉಜ್ಜಿ ಬಿಸಿ ಮಾಡಿ, ಮುಚ್ಚಿದ ಕಣ್ಣುಗಳ ಮೇಲೆ ಮೃದುವಾಗಿ ಇಡಿ. ಕಣ್ಣನ್ನು ಒತ್ತಬೇಡಿ. ಒಂದು ನಿಮಿಷ ಕತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ. ನಂತರ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಣ್ಣು ತೆರೆಯಿರಿ.
ಇಡೀ ಅಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಹತ್ತು ನಿಮಿಷ ಸಾಕು. ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಡಿದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಫಲ ಎಂದಲ್ಲ.
ನೋಡುತ್ತಿರುವಾಗ ಮನಸ್ಸು ಓಡಿದರೆ
ಓಡುತ್ತದೆ. ಅದು ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ವಭಾವ. ನಾಳೆಯ ಕೆಲಸ, ಮಗುವಿನ ಹೋಂವರ್ಕ್, ಬಾಕಿ ಇರುವ ಬಿಲ್. ಗಮನಿಸಿದ ಕೂಡಲೇ ಬೈದುಕೊಳ್ಳದೆ ಮತ್ತೆ ಜ್ಯೋತಿಯ ಕಡೆ ಬನ್ನಿ. ಹತ್ತು ಸಲ ಓಡಿದರೆ ಹತ್ತು ಸಲ ವಾಪಸ್ ಬನ್ನಿ. ಈ ವಾಪಸ್ ಬರುವುದೇ ನಿಜವಾದ ಅಭ್ಯಾಸ. ಸ್ನಾಯು ಭಾರ ಎತ್ತಿ ಬಲವಾಗುವಂತೆ, ಗಮನ ಪ್ರತಿ ಬಾರಿ ಹಿಂದಿರುಗಿದಾಗ ಬಲವಾಗುತ್ತದೆ.
ನೀವು ರೇಖಿ ಕಲಿತಿದ್ದರೆ, ತ್ರಾಟಕ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಕಣ್ಣಿನ ಮೇಲೆ ಕೈ ಇಟ್ಟಿರುವ ಆ ಒಂದು ನಿಮಿಷವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ, ಐದು ನಿಮಿಷ ತಲೆ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣಿನ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸ್ವಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡಿ. ದಿನವಿಡೀ ಪರದೆ ನೋಡಿದ ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಇದು ಒಳ್ಳೆಯ ವಿಶ್ರಾಂತಿ.
ಈ ವಾರದ ಸವಾಲು
ಏಳು ದಿನ, ಪ್ರತಿದಿನ ಸಂಜೆ ದೀಪ ಹಚ್ಚಿದ ಮೇಲೆ ಹತ್ತು ನಿಮಿಷ ತ್ರಾಟಕ.
- ಮೊದಲ ಮೂರು ದಿನ ಪ್ರತಿ ಸುತ್ತು ಅರ್ಧ ನಿಮಿಷ ಮಾತ್ರ.
- ಮುಂದಿನ ನಾಲ್ಕು ದಿನ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಆರಾಮ ಎನಿಸಿದರೆ ಒಂದು ನಿಮಿಷ.
- ಪ್ರತಿದಿನ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಒಂದೇ ಸಾಲು ಬರೆಯಿರಿ. ಇಂದು ಮನಸ್ಸು ಎಷ್ಟು ಬಾರಿ ಓಡಿತು, ಮಲಗುವಾಗ ಹೇಗನಿಸಿತು.
ಏಳನೇ ದಿನ ಮೊದಲ ದಿನದ ಸಾಲನ್ನು ಓದಿ. ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಸಣ್ಣದಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಅದು ನಿಮ್ಮದೇ ವ್ಯತ್ಯಾಸ.
ಕೊನೆಯ ಮಾತು
ಕಾರ್ತಿಕದಲ್ಲಿ ಹೊರಗೆ ಹಚ್ಚುವ ದೀಪ ಕತ್ತಲನ್ನು ದೂರ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ತ್ರಾಟಕದಲ್ಲಿ ಅದೇ ದೀಪ ನಮ್ಮ ಒಳಗಿನ ಗದ್ದಲವನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ದೀಪಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಹೋಗುವ ಅವಸರವಿಲ್ಲ. ಅದು ಸುಮ್ಮನೆ ಉರಿಯುತ್ತದೆ. ಹತ್ತು ನಿಮಿಷ ಅದನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ಕುಳಿತಾಗ ಆ ಸ್ಥಿರತೆಯ ಸ್ವಲ್ಪ ಪಾಲು ನಮಗೂ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
ಮೃದುವಾಗಿ ನೋಡಿ, ಕಣ್ಣನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ವಾಪಸ್ ಕರೆತನ್ನಿ. ಅಷ್ಟೇ ತ್ರಾಟಕ.
Reiki Growth Coach · ಕಲ್ಪತರು ಸಂಸ್ಥಾಪಕ
ಈ ವಾರದ ಸವಾಲಿನ ನಿಮ್ಮ ಅನುಭವವನ್ನು ಕಲ್ಪತರು Facebook ಪುಟದಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಿ 🙏