ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿ: ನಾಲ್ಕು ಯಾಮಗಳ ರಾತ್ರಿಯ ಧ್ಯಾನ

ಇಂದು ರಾತ್ರಿ ಊರಿನ ಶಿವನ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ದೀಪಗಳು ಬೆಳಗುತ್ತವೆ. ಭಜನೆಯ ಸದ್ದು ಬೆಳಗಿನವರೆಗೆ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವರು ಉಪವಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಕೆಲವರು ಜಾಗರಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳು ನಿದ್ರೆ ತಡೆಯಲು ಆಟ ಆಡುತ್ತಾರೆ, ಹಿರಿಯರು ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಬಹಳ ಜನರಿಗೆ ರಾತ್ರಿ ಹನ್ನೆರಡರ ನಂತರ ಜಾಗರಣೆ ಎಂದರೆ ಟಿವಿ, ಫೋನ್, ಸಿನಿಮಾ. ಕಣ್ಣು ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಮನಸ್ಸು ಎಚ್ಚರವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.

ಇಂದು ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿ. ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಗರಣೆಯ ಅರ್ಥದ ಬಗ್ಗೆ, ಓಂ ನಮಃ ಶಿವಾಯ ಜಪದ ಬಗ್ಗೆ, ಶಿವ ಧ್ಯಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದಿದ್ದೆ. ಈ ವರ್ಷ ಒಂದು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಕ್ರಮ. ರಾತ್ರಿಯ ನಾಲ್ಕು ಯಾಮಗಳಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಸರಳ ಧ್ಯಾನಗಳು. ಇಡೀ ರಾತ್ರಿ ಎಚ್ಚರವಿದ್ದರೂ ಸರಿ, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಸರಿ. ಎರಡಕ್ಕೂ ದಾರಿ ಇದೆ.

ನಾಲ್ಕು ಯಾಮಗಳು

ನಮ್ಮ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಯಾಮಗಳಾಗಿ, ಅಂದರೆ ಸುಮಾರು ಮೂರು ಮೂರು ಗಂಟೆಯ ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು ಹಲವು ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಯಾಮಕ್ಕೂ ಒಂದು ಪೂಜೆ, ಒಂದು ಅಭಿಷೇಕ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸಂಜೆಯಿಂದ ಬೆಳಗಿನವರೆಗೆ ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ಶಿವನಿಗೆ ಅರ್ಪಣೆ.

ನನಗೆ ಈ ನಾಲ್ಕು ಯಾಮಗಳು ಒಂದು ಒಳಗಿನ ಪಯಣದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಸಂಜೆ ನಾವು ದೇಹದಲ್ಲಿರುತ್ತೇವೆ. ರಾತ್ರಿ ಆಳವಾದಂತೆ ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗೆ ಇಳಿಯುತ್ತೇವೆ. ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯ ನಂತರ ಮೌನ. ಮುಂಜಾನೆ ಮತ್ತೆ ಬೆಳಕು. ದೇಹ, ಮನಸ್ಸು, ಮೌನ, ಬೆಳಕು. ಈ ನಾಲ್ಕೇ ಇಂದಿನ ಧ್ಯಾನದ ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳು.

ಸಿದ್ಧತೆ

ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶಾಂತ ಜಾಗ. ಒಂದು ದೀಪ. ಶಿವನ ಚಿತ್ರ ಅಥವಾ ಲಿಂಗ ಇದ್ದರೆ ಮುಂದೆ ಇಡಿ, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ದೀಪವೇ ಸಾಕು. ಒಂದು ಚಾಪೆ ಅಥವಾ ಕುರ್ಚಿ, ಬೆನ್ನು ನೇರವಾಗಿರುವಂತೆ. ಚಳಿ ಇದ್ದರೆ ಒಂದು ಶಾಲು. ಫೋನ್ ಬೇರೆ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ, ಅಲಾರಂ ಬೇಕಾದರೆ ಮಾತ್ರ ಹತ್ತಿರ, ಮೌನದಲ್ಲಿ.

ಪ್ರತಿ ಯಾಮದ ಧ್ಯಾನ ಹದಿನೈದರಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತು ನಿಮಿಷ. ಉಳಿದ ಹೊತ್ತು ಭಜನೆ, ಪಾರಾಯಣ, ಶಾಂತ ಮಾತು, ಅಥವಾ ವಿಶ್ರಾಂತಿ.

ಮೊದಲ ಯಾಮ: ದೇಹ

ಸಂಜೆಯ ದೀಪ ಹಚ್ಚಿದ ನಂತರ, ರಾತ್ರಿ ಸುಮಾರು ಒಂಬತ್ತರ ಒಳಗೆ.

ಕುಳಿತು ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿ. ಮೂರು ಬಾರಿ ಆಳವಾಗಿ ಉಸಿರಾಡಿ. ನಂತರ ಗಮನವನ್ನು ಕಾಲಿನ ಬೆರಳುಗಳಿಗೆ ತನ್ನಿ. ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮೇಲೆ ಏರಿ. ಪಾದ, ಮೊಣಕಾಲು, ತೊಡೆ, ಹೊಟ್ಟೆ, ಎದೆ, ಕೈಗಳು, ಭುಜ, ಕುತ್ತಿಗೆ, ಮುಖ, ತಲೆ. ಪ್ರತಿ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕ್ಷಣ ನಿಂತು, ಆ ಭಾಗ ಸಡಿಲವಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ. ದಿನವಿಡೀ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಹೊತ್ತು ತಿರುಗಿದ ಈ ದೇಹಕ್ಕೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಧನ್ಯವಾದ ಹೇಳಿ. ಬಸವಣ್ಣನವರ ಮಾತು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. ದೇಹವೇ ದೇಗುಲ. ಈ ಯಾಮದಲ್ಲಿ ನೀವು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಶುಚಿಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದೀರಿ.

ಎರಡನೇ ಯಾಮ: ಮನಸ್ಸು

ರಾತ್ರಿ ಸುಮಾರು ಒಂಬತ್ತರಿಂದ ಹನ್ನೆರಡರ ನಡುವೆ.

ಕುಳಿತು ಉಸಿರಿನ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಇಡಿ. ಉಸಿರು ಒಳಗೆ, ಉಸಿರು ಹೊರಗೆ. ಕೆಲವು ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. ನಾಳೆಯ ಕೆಲಸ, ನಿನ್ನೆಯ ಮಾತು, ಯಾರದೋ ಮುಖ. ಅವುಗಳನ್ನು ತಡೆಯಬೇಡಿ. ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗುವ ಮೋಡಗಳಂತೆ ನೋಡಿ. ಪ್ರತಿ ಆಲೋಚನೆ ಬಂದಾಗ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಒಂದು ಪದ ಹೇಳಿ, ಆಲೋಚನೆ. ನಂತರ ಮೆಲ್ಲಗೆ ಉಸಿರಿಗೆ ಮರಳಿ.

ಶಿವನನ್ನು ಆದಿಯೋಗಿ ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ. ಅವನ ಧ್ಯಾನ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಗಂಗೆ ಹರಿಯುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ, ಆದರೆ ಅವನು ಅಲುಗಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಆಲೋಚನೆಗಳ ಹರಿವು ಇರಲಿ. ನೀವು ಆ ಹರಿವನ್ನು ನೋಡುವವರು, ಹರಿವಲ್ಲ.

ಮೂರನೇ ಯಾಮ: ಮೌನ

ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು ಮೂರು ಗಂಟೆಯವರೆಗೆ. ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯ ಹೊತ್ತು ಅತಿ ಪವಿತ್ರ ಎಂದು ನಮ್ಮ ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

ಈ ಯಾಮದಲ್ಲಿ ಏನನ್ನೂ ಮಾಡಬೇಡಿ. ಉಸಿರು ಗಮನಿಸುವುದೂ ಬೇಡ. ಮೊದಲು ಒಂಬತ್ತು ಬಾರಿ ಮೆಲ್ಲಗೆ ಓಂ ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸಿ. ಒಂಬತ್ತನೆಯದರ ನಂತರ ಆ ಧ್ವನಿ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಉಳಿಯುವ ಮೌನದಲ್ಲಿ ಸುಮ್ಮನೆ ಇರಿ. ಮನೆ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿದೆ, ಬೀದಿ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿದೆ, ಊರು ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿದೆ. ನೀವು ಮಾತ್ರ ಎಚ್ಚರ. ಗೀತೆಯ ಒಂದು ಮಾತಿದೆ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಯಾವುದು ರಾತ್ರಿಯೋ ಅಲ್ಲಿ ಸಂಯಮಿ ಎಚ್ಚರವಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತೆ ಮಾತಾಡಲು ಶುರುಮಾಡಿದರೆ ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ ಓಂ, ಮತ್ತೆ ಮೌನ.

ಈ ಮೌನದಲ್ಲಿ ಏನಾದರೂ ವಿಶೇಷ ಅನುಭವ ಆಗಬೇಕು ಎಂದು ಕಾಯಬೇಡಿ. ಮೌನವೇ ಅನುಭವ.

ನಾಲ್ಕನೇ ಯಾಮ: ಬೆಳಕು

ಮುಂಜಾನೆ ಮೂರರಿಂದ ಸೂರ್ಯೋದಯದವರೆಗೆ. ಬ್ರಹ್ಮ ಮುಹೂರ್ತ ಈ ಯಾಮದ ಒಳಗೇ ಬರುತ್ತದೆ.

ದೀಪದ ಮುಂದೆ ಕುಳಿತು ಒಂದೆರಡು ನಿಮಿಷ ಜ್ವಾಲೆಯನ್ನು ಮೃದುವಾಗಿ ನೋಡಿ. ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿ, ಆ ಬೆಳಕು ಹಣೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಶಿವನ ಮೂರನೇ ಕಣ್ಣಿನ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಬಂದು ನಿಂತಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ. ಆ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಈ ವರ್ಷ ನಿಮ್ಮ ಜೀವನದಿಂದ ಸುಟ್ಟುಹೋಗಬೇಕಾದ ಒಂದು ವಿಷಯವನ್ನು ಇಡಿ. ಒಂದು ಭಯ, ಒಂದು ಕೋಪ, ಒಂದು ಹಳೆಯ ಅಭ್ಯಾಸ. ಶಿವ ಸಂಹಾರಕ. ಅವನು ನಾಶ ಮಾಡುವುದು ಹೊಸದಕ್ಕೆ ಜಾಗ ಮಾಡಲು. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿ, ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯ ಉದಯಿಸಿದಾಗ ಕೈ ಮುಗಿಯಿರಿ.

ಇಡೀ ರಾತ್ರಿ ಎಚ್ಚರವಿರಲು ಆಗದಿದ್ದರೆ

ಅದಕ್ಕೆ ಅಪರಾಧಿ ಭಾವನೆ ಬೇಡ. ಮಲಗುವ ಮೊದಲು ಮೊದಲ ಎರಡು ಯಾಮಗಳ ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಒಂದರ ನಂತರ ಒಂದು ಮಾಡಿ. ಮುಂಜಾನೆ ನಾಲ್ಕಕ್ಕೆ ಅಲಾರಂ ಇಟ್ಟು, ಎದ್ದು ಮೂರನೇ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕನೇ ಯಾಮಗಳ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಿ. ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳೂ ಪೂರ್ತಿ. ಅಥವಾ ರಾತ್ರಿ ಒಂದೇ ಕುಳಿತಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನ್ನೂ ಹತ್ತು ಹತ್ತು ನಿಮಿಷ ಮಾಡಿ. ಜಾಗರಣೆ ಕಣ್ಣಿನದಲ್ಲ, ಮನಸ್ಸಿನದು.

ನೀವು ರೇಖಿ ಕಲಿತಿದ್ದರೆ, ಪ್ರತಿ ಯಾಮದ ಧ್ಯಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಐದು ನಿಮಿಷ ಸ್ವಚಿಕಿತ್ಸೆ ಸೇರಿಸಿ. ಮೊದಲ ಯಾಮದಲ್ಲಿ ಹೊಟ್ಟೆ, ಎರಡನೆಯದರಲ್ಲಿ ಎದೆ, ಮೂರನೆಯದರಲ್ಲಿ ಗಂಟಲು ಮತ್ತು ಹಣೆ, ನಾಲ್ಕನೆಯದರಲ್ಲಿ ನೆತ್ತಿ. ಎರಡನೇ ಹಂತ ಕಲಿತಿದ್ದರೆ ಮೂರನೇ ಯಾಮದ ಮೌನದ ನಂತರ ಒಬ್ಬ ಆತ್ಮೀಯರಿಗೆ ದೂರ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಕಳಿಸಿ.

ಈ ವಾರದ ಸವಾಲು

ಶಿವರಾತ್ರಿ ಒಂದು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯದಿರಲಿ. ನಾಳೆಯಿಂದ ಏಳು ದಿನ, ಪ್ರತಿ ರಾತ್ರಿ ಮಲಗುವ ಮೊದಲು ಇಪ್ಪತ್ತು ನಿಮಿಷ ಇದೇ ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳ ಧ್ಯಾನ, ಪ್ರತಿ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಐದು ನಿಮಿಷ. ದೇಹ, ಮನಸ್ಸು, ಮೌನ, ಬೆಳಕು. ಯಾವ ಭಾಗ ಸುಲಭ ಅನಿಸಿತು, ಯಾವುದು ಕಷ್ಟ ಅನಿಸಿತು ಎಂದು ಡೈರಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಾಲು ಬರೆಯಿರಿ. ಮೌನದ ಭಾಗ ಮೊದಲ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟ ಅನಿಸಬಹುದು. ವಾರದ ಕೊನೆಗೆ ಅದೇ ನಿಮ್ಮ ಅತಿ ಇಷ್ಟದ ಭಾಗ ಆಗಬಹುದು.

ಒಂದು ಮಾತು

ಉಪವಾಸ ಮತ್ತು ಜಾಗರಣೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸೂಕ್ತವಲ್ಲ. ಮಧುಮೇಹ, ರಕ್ತದೊತ್ತಡ, ಹೃದಯದ ತೊಂದರೆ ಇರುವವರು, ಗರ್ಭಿಣಿಯರು, ಹಾಲುಣಿಸುವ ತಾಯಂದಿರು, ವಯಸ್ಸಾದವರು ಮತ್ತು ನಿಯಮಿತ ಔಷಧಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವವರು ವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆ ಇಲ್ಲದೆ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಬೇಡಿ, ಔಷಧಿ ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಡಿ. ಹಣ್ಣು, ಹಾಲು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಿ. ಇಡೀ ರಾತ್ರಿ ಎಚ್ಚರವಿದ್ದರೆ ಮರುದಿನ ವಾಹನ ಓಡಿಸಬೇಡಿ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಸ್ವಲ್ಪ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಿ. ಶಿವ ನಿಮ್ಮ ಭಕ್ತಿ ನೋಡುತ್ತಾನೆ, ನಿಮ್ಮ ದಣಿವಲ್ಲ.

ಕೊನೆಯ ಮಾತು

ಶಿವ ಎಂದರೆ ಮಂಗಳ, ಶುಭ. ಶಿವರಾತ್ರಿ ಎಂದರೆ ಮಂಗಳದ ರಾತ್ರಿ. ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟೋ ರಾತ್ರಿಗಳು ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತವೆ. ಈ ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ನಿಮ್ಮೊಳಗಿನ ಶಿವನ ಜೊತೆ ಕಳೆಯಿರಿ. ದೇಹದಿಂದ ಮನಸ್ಸಿಗೆ, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಮೌನಕ್ಕೆ, ಮೌನದಿಂದ ಬೆಳಕಿಗೆ.

ಇಂದು ರಾತ್ರಿ ನಾಲ್ಕು ಯಾಮ. ನಾಳೆ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಹೊಸ ನೀವು.

ನಿಮಗೂ ನಿಮ್ಮ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೂ ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿಯ ಶುಭಾಶಯಗಳು.

ಓಂ ನಮಃ ಶಿವಾಯ.

ಗುರುದತ್ತ ವಿ. ಮರಾಠೆ
Reiki Growth Coach · ಕಲ್ಪತರು ಸಂಸ್ಥಾಪಕ

ಈ ವಾರದ ಸವಾಲಿನ ನಿಮ್ಮ ಅನುಭವವನ್ನು ಕಲ್ಪತರು Facebook ಪುಟದಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಿ 🙏